In maart 2024 werd bekend dat in dossiers van de Binnenlandse Veiligheidsdienst informatie over voormalige verzetsmensen te vinden was die afkomstig leek te zijn van Stichting 1940-1945. Voor de Stichting en nabestaanden van verzetsmensen kwam dit bericht als een schok. Om meer duidelijkheid te krijgen over deze informatie-uitwisseling heeft het bestuur van Stichting 1940-1945 besloten een onafhankelijk wetenschappelijk vooronderzoek te laten uitvoeren. ​Doel van het vooronderzoek was om na te gaan of het op basis van beschikbare en toegankelijke bronnen mogelijk is om antwoord te geven op vragen rondom de aard, omvang, oorzaken en gevolgen van het uitwisselen van informatie over cliënten van Stichting 1940-1945 met Nederlandse veiligheidsdiensten.

 

Onder verantwoordelijkheid van Ido de Haan, hoogleraar politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht (UU) is historicus Jaap Cohen op 1 december 2024 gestart met dit vooronderzoek.

 

Dit vooronderzoek is inmiddels afgerond. Het integrale onafhankelijke rapport genaamd: Op aanvraag gedeeld. Vooronderzoek naar de informatieverstrekking door Stichting 1940-1945 aan de veiligheidsdiensten tijdens de Koude Oorlog, vindt u op de website van Universiteit Utrecht.

 

Het vooronderzoek maakt duidelijk dat

• Het verstrekken van vertrouwelijke clientgegevens door Stichting 1940-1945 aan de Nederlandse veiligheidsdiensten niet incidenteel is geweest.

• Stichtingsmedewerkers uit verschillende echelons en districten binnen de organisatie traden op als informant.

• De rol van de informanten lijkt doorgaans reactief te zijn geweest; zij waren bereid om schriftelijke en/of mondelinge informatie te verstrekken als de BVD daarom vroeg;

• Met name prominente communistische oud-verzetsdeelnemers uit Amsterdam voor de BVD interessant lijken te zijn geweest.

• Er vooralsnog geen aanwijzingen zijn gevonden voor eventuele afspraken op directieniveau tussen de BVD en Stichting 1940-1945.

• Informatieverstrekking van Stichting 1940-1945 aan de veiligheidsdiensten tijdens de Koude Oorlog in historisch opzicht goed valt te verklaren: het maatschappelijk klimaat was anticommunistisch, relatief veel bestuurders van de Stichting en de Dienst bevonden zich in gemeenschappelijke (verzets)netwerken, en het denken over de bescherming van persoonsgegevens was nog nauwelijks ontwikkeld.

• Medewerkers van Stichting 1940-1945 het vertrouwen van Stichtingscliënten en hun families hebben beschaamd door heimelijk privacygevoelige informatie over hen te verstrekken aan de veiligheidsdiensten.

 

Het bestuur van Stichting 1940-1945 erkent en betreurt het schenden van de privacy van haar cliënten ten tijde van de Koude Oorlog en biedt haar oprechte excuses aan zowel cliënten als hun nabestaanden. Het bestuur bedankt de onderzoekers voor het zorgvuldige vooronderzoek en uitgebreide rapport. Besluitvorming over een vervolgonderzoek volgt.

 

Over het vooronderzoek verschijnt op 26 januari een artikel door onderzoeker Jaap Cohen in weekblad De Groene Amsterdammer.

 

Mocht u vragen hebben over het onderzoek of het artikel van De Groene Amsterdammer via mail willen ontvangen, neemt u dan contact op met de medewerkers van Stichting 1940-1945 via telefoonnummer 020-660 1945 of via info@st4045.nl.